Եվրոպական խորհուրդը ընդունել է Հայաստանին աջակցելու նոր միջոցառում՝ 20 միլիոն եվրոյի չափով, Եվրոպական խաղաղության հիմնադրամի (ԵԽՀ) շրջանակում։ Այս որոշումը ողջունվել է թե՛ Երևանում, թե՛ Բրյուսելում, քանի որ քաղաքական և խորհրդանշական մակարդակներում այն հաստատում է Եվրոպական միության և Հայաստանի Հանրապետության միջև ռազմավարական մերձեցումը։ Սակայն այս դիվանագիտական քայլի հետևում առաջանում է հարց՝ արդյոք այս օգնությունն իրականում համապատասխանո՞ւմ է երկրի անվտանգային կարիքներին։
Պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն՝ միջոցառման նպատակը «Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի լոգիստիկ կարողությունների ամրապնդումն» է՝ հատուկ շեշտադրումով «քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության վրա ճգնաժամային և արտակարգ իրավիճակներում»։ Օգնությունը նաև միտված է Հայաստանի դիմակայունության բարձրացմանը և զինված ուժերի փոխգործունակության բարելավմանը՝ ապագայում միջազգային առաքելություններին հնարավոր մասնակցության նպատակով, այդ թվում՝ եվրոպական մանդատի ներքո։
Կոնկրետ առումով, այս նոր ֆինանսավորումը շարունակությունն է 2024 թվականին ընդունված առաջին ծրագրի, որը նախատեսում էր տեղակայվող վրանային ճամբարի մատակարարում։ Նոր փաթեթը հնարավորություն է տալիս այդ համակարգը ընդլայնել բրիգադի մակարդակով։ Այս որոշմամբ Եվրոպական խաղաղության հիմնադրամի շրջանակում Հայաստանին տրամադրված եվրոպական օգնության ընդհանուր ծավալը հասնում է արդեն 30 միլիոն եվրոյի։
ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալլասի խոսքով՝ սա «նոր փուլ է ԵՄ–Հայաստան անվտանգության և պաշտպանության ոլորտում ավելի սերտ համագործակցության ուղղությամբ»։ «Այս միջոցառմամբ ԵՄ-ն ցույց է տալիս իր հանձնառությունը շարունակելու աջակցել Հայաստանի դիմակայունությանը, որը նպաստում է ողջ տարածաշրջանի կայունությանը, խաղաղությանը և անվտանգությանը», – հայտարարել է նա։
Քաղաքական առումով Եվրոպական միությունը այժմ բացահայտ դեր է ստանձնում Հայաստանի անվտանգության ապահովման գործում՝ խզելով Հարավային Կովկասում տասնամյակներ շարունակ պահպանված ծայրահեղ զգուշավորության քաղաքականությունը։ Հայ–ադրբեջանական սահմանին եվրոպական քաղաքացիական առաքելության տեղակայման և ոլորտային համագործակցությունների բազմապատկման հետո այս ռազմական օգնությունը, որքան էլ սահմանափակ լինի, իրական ռազմավարական շրջադարձ է նշանավորում։
Սակայն գործնական մակարդակում հակադրությունը ակնհայտ է։ Երեսուն միլիոն եվրո՝ երկու տարվա ընթացքում, մի երկրի համար, որը գտնվում է մշտական ռազմական ճնշման տակ, ունի անկայուն սահմաններ, բարեփոխման փուլում գտնվող բանակ և հարևան Ադրբեջան, որը տարեկան միլիարդավոր դոլարներ է ծախսում իր պաշտպանական ոլորտի վրա։
Համեմատության համար նշենք, որ Եվրոպական միությունը և նրա անդամ պետությունները Ուկրաինային տրամադրել են հարյուրավոր միլիարդավոր եվրոների ռազմական, տնտեսական և մարդասիրական աջակցություն Ռուսաստանի հետ պատերազմի սկզբից ի վեր։ Միայն 2024 թվականին Կիևին տրամադրված եվրոպական ռազմական օգնությունը զգալիորեն գերազանցում է 50 միլիարդ եվրոն։ Անհավասարակշռությունը, հետևաբար, ապշեցուցիչ է։
Իհարկե, Հայաստանը Ուկրաինա չէ, և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը Բրյուսելի համար չունի նույն աշխարհաքաղաքական կենտրոնական նշանակությունը, ինչ ռուս–ուկրաինական պատերազմը։ Սակայն ինչպե՞ս չհարցադրել այն աջակցության իրական արժեքը, որը հիմնականում սահմանափակվում է լոգիստիկ միջոցներով, վրաններով և մարդասիրական սարքավորումներով, այն դեպքում, երբ Հայաստանը կանգնած է իր տարածքային ամբողջականությանը սպառնացող գոյաբանական վտանգի առաջ։
Ադրբեջանը, Թուրքիայի աջակցությամբ և արդիականացված ռազմաարդյունաբերական համալիրով, այսօր ունի ճնշող առավելություն անօդաչու սարքերի, հրթիռների, հետախուզության և հարվածային կարողությունների ոլորտներում։ Այս համատեքստում եվրոպական օգնությունը, որքան էլ ողջունելի լինի, ավելի շատ նմանվում է քաղաքական համերաշխության ժեստի, քան իրական զսպման լծակի։
Ահա պարադոքսը․ երբեք Հայաստանը այսքան մոտ չի եղել Եվրոպական միությանը քաղաքական, դիվանագիտական և նույնիսկ նորմատիվ մակարդակներում, բայց երբեք էլ իր իրական անվտանգային կարիքների և ստացվող կոնկրետ աջակցության միջև եղած խզումը այսքան ակնառու չի եղել։
Եվրոպական միությունը հայտարարում է, որ ցանկանում է «խթանել խաղաղությունը, կայունությունն ու բարեկեցությունը» Հայաստանում և Հարավային Կովկասում՝ նոր ռազմավարական գործընկերության շրջանակում։ Մնում է պարզել՝ արդյոք այս հավակնությունը ապագայում կվերածվի ավելի նշանակալի և համարժեք ներգրավվածության։ Քանի որ մի տարածաշրջանում, որտեղ ռազմական ուժը շարունակում է թելադրել իրավունքը, խորհրդանիշները, որքան էլ կարևոր լինեն, միշտ չէ, որ բավարար են անվտանգությունը երաշխավորելու համար։
Պոլ Նազարյան
armenews.com