Մեր երկրի քաղաքական դաշտի լղոզվածությունը փաստում է, որ կուսակցական համակարգն այլեւս իրեն չի արդարացնում, հայաստանյան կուսակցությունների մեծ մասն այլեւս դարձել են ոչ կենսունակ: Դա հետեւանք է տարբեր պատճառների, որոնցից կարելի է նշել նախկին նախագահների օրոք եւ «ձեռամբ» արհեստածին կուսակցությունների ստեղծումը: Փոքր Հայաստանում այսօր գործում է մոտ 117 կուսակցություն, որոնցից մեծ մասին՝ իրենց ղեկավարներով հանդերձ, հասարակությունը, անգամ, չի էլ ճանաչում:
Ռոբերտ Քոչարյանի «աճեցրած» օլիգարխ Գագիկ Ծառուկյանը ստեղծեց կուսակցություն՝ԲՀԿ-ն, որը բացառապես Ծառուկյանի փողերով ապրող կուսակցություն է: Բավական է Ծառուկյանի փողերը հանել այս կառույցի տակից՝ այն կփլուզվի: Այս կուսակցությունը ժամանակին զգալի ներկայացուցիչներ ուներ ՀՀ խորհրդարանում, ովքեր, հիմնականաում փողատերեր էին՝ առանց որեւէ քաղաքական գաղափարախոսության եւ հայացքների, ովքեր փողի զորությամբ «վայելում» էին նաեւ նաեւ մանդատի «քաղցրությունը»: Իհարկե, այստեղ կային եւ կան նաեւ հատուկենտ գաղափարական մարդիկ: ԲՀԿ-ն հովհարային անջատումներով գործող կուսակցություն է. կարող է դառնալ «թունդ» ընդդիմադիր՝ «զադնի» չդնող, եւ կարող է աննկատ «զադնի» դնել, եթե վտանգվում են կուսակցության առաջնորդի բիզնես շահերն ու ունեցվածքը…
Երկրորդ նախագահի օրոք ստեղծված մյուս փողատեր կուսակցությունը ՄԱԿ-ն էր, որը հայաստանյան քաղաքական դաշտ բերեց ընտրակաշառքի «ավանդույթը»: Հիմա այդ կուսակցության առաջնորդ Գուրգեն Արսենյանը Փաշինյանի թիմակիցն է: Ասել է, թե՝ որտեղ հաց, անտեղ էլ կլինի ՄԱԿ-ի առաջնորդը:
Սրանով հանդերձ, երկրորդ նախագահը չունեցավ իր «անձնական» կուսակցությունը եւ իր հնարավորությունները չօգտագործեց իր քաղաքական ռեսուրսները մոբիլիլիզացնելու եւ արմապնդելու: Պատճառը, գուցե, այն էր, որ իր նախագահության ժամկետը լրանալուց հետո նա նպատակ չուներ քաղաքականություն վերադառնալու: Ի՞նչ իմանար Ռոբերտ Քոչարյանը, որ իրեն բերելու են քաղաքականություն՝ ուզի, թե չուզի…
Արհեստածին կուսակցություններ ստեղծեց նաեւ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը: ՀՀԿ-ի դուստր կուսակցությունները հասնում են օգնության, երբ ՀՀԿ-ի ու նրա առաջնորդի գլխին սեւ ամպեր են կուտակվում: Նրանք այնպես ինքնամոռաց են տրվում ՀՀԿ առաջնորդի պաշտպանությանը, կարծես թե դա իրենց համար կենաց ու մահու խնդիր է… Երկրորդ նախագահի օրոք ՀՀԿ-ն գնում էր կուսակցությունն արհեստականորեն մեծացնելու, ուռճացնելու ճանապարհով: Անգամ ԺԷԿ-ի պետ աշխատելու համար մարդը պետք է ունենար ՀՀԿ-ի անդամատոմս: Համայնքապետերին, տարբեր տրամաչափի պաշտոնյաներին, ԲՈւՀ-երի ղեկավարներին ներքին կարգով պարտադրում էին դառնալ ՀՀԿ անդամ:
ՀՀԿ-ն իր շարքերում ընդգրկեց քրեաօլիգարխների, ովքեր էլ իրենց վարք ու բարքով ստվերեցին կուսակցության երբեմնի հեղինակությունն ու գաղափարախոսությունը՝ դառնալով հասարակության հիասթափությունների պատճառ: Հետագայում՝ 2018թ-ին հենց այս մարդկանցից շատերը դուրս եկան փողոց ՝ «մերժելու Սերժին »: Այսօր էլ այդ քրեական օլիգարխներից շատերը մերվել են Նիկոլ Փաշինյանին ու ՔՊ-ին:
Կուսակցությունում մնացին միայն խիստ հավատարիմները, ընկերությունն ու թիմը պահի թելադրանքով ու դժվարություններից չփոփոխող սկզբմունքային մարդիկ:
Այս տարիներին ոչ արհեստականորեն ստեղծվեցին նաեւ գաղափարական հենք ունեցող կուսակցություններ, որոնք, սակայն, առանց ֆինանսական եւ լրատվական ռեսուրների, մնում են «գիգանտ» կուսկացությունների ստվերում:
ՀՅԴ-ն այն գաղափարական ու «ամենատարեց» կուսակցությունն է, որը չի ենթարկվում ժամանակի փոթորկումներին. այն եղել է ՀՀ բոլոր նախագահների ծնունդից շատ առաջ, կլնի , հավանաբար, նաեւ մեզանից շատ հետո…
Երկիրը խորհրդարանական կառավարման համակարգին տանելը եւ ընտրությունները բացառապես համամասնական ընտրակարգով դարձնելը իսկական փորձանք դարձավ Հայաստանի գլխին: Այսօր ԱԺ-ում գերիշխում է ՔՊ կուսակցությունը, որի անդամների հիմնական մասին հասարակությունը չի էլ ճանաչում: Ինչ-որ տեղերից հավաքված անհայտ մարդիկ եկել ու Փաշինյանի ստվերի տակ, ուսապարկի կարգավիճակում մեր գլխին դարձել են օրենք գրող…
Գյումրիի ընտրությունները եւս մեկ անգամ փաստեցին, որ համամասնական ընտրություններն արդարացված չեն: Եթե Վարդան Ղուկասյանը ստացել է մոտ 10 հազար քվե, ապա Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցությունը, որով նա առաջադրվել է, առանց Ղուկասյանի մի քանի ձայն հազիվ թե ստանար:
«Մեր քաղաքը» դաշինքը Գյումրիի ընտրություններում զբաղեցրեց երրորդ տեղը: Այս քվեները նույնպես ստացվեցին բացառապես Մարտուն Գրիգորյանի անձի շուրջ: Եթե չլիներ համամասնական ընտրությունը, ապա Մարտուն Գրիգորյանը ստիպված չէր լինի մի կասկածելի կուսակցության անվամբ առաջադրվեր եւ հայտնվեր անհարմար իրավիճակում: «Մեր քաղաքը» դաշինքի անդամ կուսկացությւնւներից մեկը՝ «Միացյալ Հայաստան» կուսակցությունը, հասարակությանն անհայտ կուսակցություն է եւ եթե հանդես գար առանց Մարտուն Գրիգորյանի, ապա նույնպես հազիվ թե մի քանի քվե ստանար:
Սակայն, օգտվելով կուսակցություն ունենալու հնարավորությունից, «Միացյալ Հայաստան» անհայտ կուսակցության առաջնորդ Երվանդ Թարվերդյանը Հանրային հեռուստաընկերության եթերում մի հայտարարություն արեց, որով անհարմար դրության մեջ դրեց Մարտուն Գրիգորյանին, Նա առաջարկում էր ՔՊ-ի հետ համագործակցույթուն, ինչը, հետագայում պարզվեց, որ Մարտուն Գրիգորյանի միտքը եւ ցանկությունը չէր: Թեեւ Թարվերդյանը սիրում է իրեն համարել քաղաքական գործիչ, սակայն հասարակությունը նրան ոչ ճանաչում է, ոչ էլ ընդունում՝ որպես քաղաքական գործիչ: Թարվերդյանը սիրում է հայտնվել այնտեղ, որտեղ Փաշինյանի իշխանությանը վտանգ է սպառնում…եւ սիրում է դառնալ այդ վատանգները չեզոքացնողը:
ՄԻ խոսքով, գյումրեցիները քվեարկեցին ոչ թե կուսկացություններին, այլ անձամբ Վարդան Ղուկասյանին եւ անձամբ Մարտուն Գրիգորյանին:
Այս ամենը փաստում է, որ Հայաստանում կուսակցական համակարգը այլեւս սպառվել է, արդարացված չէ: Ուզենք, թե չուզենք, մարդիկ ընտրում են անձերի ետեւից թե տեղային, թե համապետական առումով: Գնում են Ռոբերտ Քոչարյանի, Սերժ Սարգսյանի, Նիկոլ Փաշինյանի, իրենց թաղային կամ քաղաքային հեղինակությունների ետեւից, ընտրում են անձերին: Սա փաստում է, որ պետք է կառավարման ընտրական համակարգը վերանայել, փոխել, իհարկե, Փաշինյանի հեռանալուց հետո… Հակառակ դեպքում ստացվում է, որ իրար խաբում են եւ միմյանց նկատմամբ ազնիվ չեն թե՛ կուսկցությունները, թե՛ ընտրողները…