Ամեն տարի փետրվարի 9-ին նշվում է ատամնաբույժների մասնագիտական տոնը՝ Ստոմատոլոգի միջազգային օրը։ Միջազգային օրը նշելու հիմնական նպատակը գլոբալ հանրության շրջանում ատամնաբուժական և բերանի խոռոչի խնդիրների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացումն է։
Բերանի խոռոչի հիվանդությունները կարող են առաջանալ տարբեր պատճառներով։ Ատամների քայքայման (կարիեսի) հիմնական պատճառները շաքար պարունակող մթերքների չափից ավելի օգտագործումն է և բերանի խոռոչի անբավարար հիգիենան: Լնդերի հիվանդությունները (գինգիվիտ և պարոդոնտիտ) ուղեկցվում են լնդերի այտուցով, արյունահոսությամբ և ցավով։ Ատամի էմալի հետ կապված խնդիրները կարող են առաջացնել ցավ և այտուց՝ կապված թթվային ըմպելիքների, սուրճի և այլ կոֆեին պարունակող ըմպելիքների կամ ատամների ոչ պատշաճ խոզանակման, ատամի էմալի վնասման, սառը, տաք կամ քաղցր ուտելիքի նկատմամբ ատամների զգայունության, բերանի խոռոչի վարակների, ատամի արմատների թարախակալման և այլ վարակների պատճառով:
Բերանի խոռոչի առողջությունը սերտորեն կապված է ընդհանուր առողջության հետ: Ատամների և լնդերի հետ կապված խնդիրները ոչ միայն էսթետիկ և ֆունկցիոնալ դժվարություններ են ստեղծում, այլև կարող են լրջորեն ազդել մարսողական համակարգի վրա։ Դրանք առաջանում են ինչպես ուղղակիորեն (օրինակ՝ սնունդը ծամելիս), այնպես էլ անուղղակի (բորբոքման կամ բակտերիաների տարածման միջոցով)։ Քանի որ մարսողության գործընթացը սկսվում է բերանի խոռոչում, այստեղ տեղի է ունենում նաև սննդի առաջին մեխանիկական և քիմիական մշակումը։ Ծամելը կերակուրը բաժանում է փոքր կտորների, ինչը հեշտացնում է մարսողական համակարգի մշակումը հետագա փուլերում: Ատամների հետ կապված խնդիրներ, ինչպիսիք են կարիեսը, ատամի կորուստը կամ ատամի ցավը, վնասում են ծամելու գործառույթը: Սա հանգեցնում է նրան, որ սնունդը բավականաչափ չի քայքայվում, ինչն իր հերթին ավելի մեծ սթրես է առաջացնում ստամոքսի համար: Ծամելու հետ կապված խնդիրներ ունեցող մարդիկ հակված են կուլ տալ սնունդը՝ առանց այն ամբողջությամբ ծամելու: Սա լրացուցիչ սթրես է առաջացնում ստամոքսի համար, քանի որ ստամոքսը պետք է ավելի շատ թթու արտադրի սննդի ավելի մեծ չափաբաժինները մարսելու համար: Արդյունքը այրոց է, գաստրիտ և խոց:
Ատամների քայքայման և լնդերի հիվանդությունների դեպքում (օրինակ՝ գինգիվիտ կամ պարոդոնտիտ) բերանի խոռոչում բակտերիաների քանակն ավելանում է։ Այս բակտերիաները կարող են ներթափանցել ստամոքս և աղիքներ թքի կամ արյան հոսքի միջոցով՝ խաթարելով աղիքային միկրոֆլորան և առաջացնելով ստամոքսի վարակներ և բորբոքումներ: Մարդու ատամների վիճակը կարևոր է ամբողջ մարսողական համակարգի առողջության համար։
Ի՞նչ խնդիրներ կարող են առաջացնել ատամների և լնդերի հիվանդությունները։
Ատամների և լնդերի հիվանդությունների և ընդհանուր առողջության միջև ուղիղ կապ կա։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ պարոդոնտալ հիվանդությունը սերտորեն կապված է սրտանոթային հիվանդությունների հետ: Լնդերի բորբոքում առաջացնող բակտերիաները կարող են ներթափանցել արյան մեջ և առաջացնել զարկերակներում սալերի ձևավորում: Սա մեծացնում է այնպիսի խնդիրների վտանգը, ինչպիսիք են աթերոսկլերոզը (զարկերակների խցանումը), սրտի կաթվածը (ինֆարկտը) և արյան բարձր ճնշումը: Բացի այդ, ատամների առողջությունը կարող է կապված լինել նաև շաքարախտի հետ: Շաքարային դիաբետով մարդիկ ավելի հակված են լնդերի հիվանդությանը: Միաժամանակ պարոդոնտի հիվանդությունները բարդացնում են շաքարախտի բուժումը։ Լնդերի վարակը կարող է հանգեցնել արյան շաքարի բարձր մակարդակի՝ առաջացնելով շաքարախտի բարդություններ:
Բերանի խոռոչի հիգիենան կարևոր է նույնիսկ հղիության ընթացքում: Պարոդոնտալ հիվանդությունների առաջացման ռիսկերը հղիության ընթացքում աճում են հորմոնալ փոփոխությունների պատճառով: Խնդիրները, որոնք առաջանում են հիմնականում բերանի խոռոչում, նույնպես ազդում են շնչառական համակարգի վրա։ Լնդերի վարակման պատճառ հանդիսացող բակտերիաները կարող են ներթափանցել շնչառական համակարգ և առաջացնել թոքաբորբը և բրոնխիտը: Հատկապես վտանգի տակ են տարեցները և թուլացած իմունային համակարգ ունեցող մարդիկ:
Օստեոպորոզը կարող է հանգեցնել ատամների և ծնոտի ոսկորների թուլացմանը՝ մեծացնելով ատամների կորստի վտանգը։ Օստեոպորոզն առաջանում է նաև բերանի խոռոչի զգայունության կորստի ժամանակ։ Ծնոտի և բերանի խոռոչի հետ կապված խնդիրները կարող են լինել օստեոպորոզի վաղ ախտորոշման ցուցիչ:
Ծուռ կամ գունաթափված ատամները կարող են առաջացնել սոցիալական անհանգստություն և հոգեբանական խնդիրներ: Ատամների և ծամելու հետ կապված խնդիրները խանգարում են ճիշտ սնվելուն։ Սա, իր հերթին, դժվարացնում է օրգանիզմի համար անհրաժեշտ սննդանյութերի յուրացումը և կարող է հանգեցնել թուլության և թերսնման: Այն նաև խնդիրներ է առաջացնում խոսքի և հաղորդակցության հետ: Այդ իսկ պատճառով կարևոր է ժամանակին կանխարգելիչ միջոցառումների իրականացումը։
Ինչպե՞ս պահպանել ատամների առողջությունը
Բերանի խոռոչում բակտերիաների աճը կանխելու համար պետք է օրական առնվազն երկու անգամ լվանալ ատամները և ատամնաթել օգտագործել: Անհրաժեշտ է պարբերաբար այցելել ատամնաբույժի և անցնել հետազոտություններ։ Վեց ամիսը մեկ ատամնաբուժական հետազոտությունն օգնում է վաղ փուլում հայտնաբերել բերանի խոռոչի և ատամների հիվանդությունները: Մեծ դեր է խաղում նաև առողջ սնունդը։ Այսպիսով, շաքարավազի և թթվային մթերքների սպառման նվազեցումը նվազեցնում է կարիեսի առաջացման վտանգը։ Կալցիումով և վիտամին D-ով հարուստ մթերքներն ապահովում են առողջ ատամներ և ոսկորներ: Թարմ մրգերն ու բանջարեղենը, հատկապես այնպիսի մթերքները, ինչպիսիք են խնձորն ու գազարը, օգնում են մաքրել ատամները բնական ճանապարհով: Խուսափեք թթվային ըմպելիքներից՝ գազավորված և էներգետիկ ըմպելիքները վնասում են ատամի էմալը։
Խուսափեք ատամները չափազանց կոշտ խոզանակելուց, քանի որ դա կարող է վնասել էմալը և լնդերը: Բացի այդ, հաշվի առնելով, որ ծխախոտը կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել լնդերի և ատամների հետ, խորհուրդ է տրվում նվազագույնի հասցնել դրա սպառումը։ Ատամների առողջության նկատմամբ կանխարգելիչ միջոցառումները ողջ մարմնի երկարատև առողջության բանալին են: