Ադրբեջանական սոցցանցերում եւ ընդդիմադիր մեդիայում ակտիվորեն քննարկվում է բռնազավթած Արցախում վերջին երկու տարում կառուցված մասնավոր բնակարանների չափազանց մեծ արժեքը։
Լրատվամիջոցներից մեկը գրում է.
«Լաչին և Ջաբրայիլ գյուղերում 1 սեփական բնակարանի արժեքը տատանվում է 171-236 հազար մանաթի սահմաններում։
Պետական գնումների պորտալից որպես օրինակ ընտրված որոշ գյուղերի օրինակով մասնավոր տների կառուցման համար կատարված ծախսերի չափը հետևյալն է.
Լաչինի շրջանի Սուս գյուղ — 11,723 մլն մանաթի պայմանագիր է կնքվել Rabitainshaat ԲԲԸ-ի հետ 2024 թվականի հունիսին 59 բնակարանների կառուցման համար։ Մեկ բնակարանն արժե միջինը 198,7 հազար մանաթ։
Լաչինի շրջանի Բեյլիկ գյուղ. 21,543 մլն մանաթի պայմանագիր է կնքվել «Միներա» ՍՊԸ-ի հետ 2024 թվականի օգոստոսին՝ 91 բնակարան կառուցելու համար։ Մեկ բնակարանը միջինում արժե 236,7 հազար մանաթ։
Լաչինի շրջանի Զաբուքս գյուղ՝ 2023 թվականի օգոստոսին 223 բնակարանների կառուցման համար 7 տարբեր ընկերությունների հետ («Ռաբիթինշաթ» ԲԲԸ, «Միներա» ՍՊԸ, «Կոնսեպտ Հոլդինգ» ՍՊԸ, «Ա.Ս.-Թամիր Տիկինթի» ՍՊԸ, «Կուր-Արազ Քոմփանի» ՍՊԸ , «Թունել-Մետրո Քոնսթրաքշն» ՍՊԸ, «Ջի Էմ Քոնսթրաքշն» ՍՊԸ) կնքել են 41,808 մլն մանաթի պայմանագիր։ Բնակարանը միջինում արժե 187500 մաբաթ։
Ջաբրայիլի շրջանի Շուքուրբեյլի գյուղ — 2024 թվականի հոկտեմբերին 8 տարբեր ընկերությունների հետ 635 բնակարանների կառուցման համար («Թունել-Մետրո Քոնսթրաքշն» ՍՊԸ, «ՏՏՇ.-Ինշաաթ» ՍՊԸ, «ԱԳԱ-Է.Է. Քոնսթրաքշն» ՍՊԸ, «Հերմես-Ս» ՄՏԿ. , «Կուր-Արազ Քամփնի» ՍՊԸ, «ԱՆԳ» ՍՊԸ, «Միներա» ՍՊԸ, «Միներա» ՍՊԸ) 108,635 մլն մանաթի պայմանագիր. ստորագրված. Բնակարանը միջինում արժե 171100 մաբաթ։
Ավելի վաղ Զանգիլանի շրջանի Ագալիս գյուղում 243 առանձնատան կառուցման վրա ծախսվել էր մոտ 60 մլն մանաթ, այսինքն՝ մեկ բնակարանի համար մոտ 245 հազար մանաթ։
Նշենք, որ այս գները ներառում են միայն բնակարանների կառուցման ծախսերը։ Բյուջեից առանձին միջոցներ են հատկացվում գյուղերի ենթակառուցվածքների կառուցման համար։ Օրինակ, Լաչինի շրջանի Սուս բնակավայրի համար բյուջեից ընդհանուր առմամբ 15,7 մլն մանաթ լրացուցիչ միջոցներ է հատկացվել այլ ծրագրերի համար։ Այդ նախագծերի ծախսերի չափը հետևյալն էր.
2,7 մլն մանաթ 132 տեղանոց դպրոցի շենքի կառուցման համար;
1517 մլն մանաթ 50 տեղանոց մանկապարտեզի կառուցման համար;
292,1 հազար մանաթ բնակավայրի ներսում կապի, ինտերնետի, հեռուստատեսության և տեսահսկման ցանցի կառուցման համար;
տարածքում կոմերցիոն շենքի կառուցման համար 319,3 հազար մանաթ;
325,4 հազար մանաթ շուկայի շենքի կառուցման համար;
Բնակավայրի ջրամատակարարման, կոյուղու, ոռոգման և պարկի ոռոգման համակարգի համար՝ 698,1 մանաթ;
1,426 մլն մանաթ գյուղի էլեկտրամատակարարման համար;
687,7 հազար մանաթ՝ տները և սոցիալական օբյեկտները էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներով (արևային մարտկոցներ) կահավորելու համար.
7,410 մլն մանաթ գյուղի ճանապարհ-փողոցների ցանցի կառուցման, բարեկարգման և կանաչապատման աշխատանքների համար.
Գյուղի գազամատակարարման համար 352,2 հազ.»:
Հոդվածագիրը շեշտում է, որ Արցախի բնակարանների կառուցման գնման հայտարարությունները շատ դեպքերում ամբողջությամբ չեն արտացոլում օրենսդրության պահանջները.«Օրինակ՝ «Պետական գնումների մասին» օրենքի պահանջների համաձայն՝ հայտարարություններում պետք է նշվեն գնման առարկայի անվանումը, քանակը, ծավալը և համառոտ նկարագրությունը։ Այսինքն՝ տվյալ դեպքում պետք է նշվի ոչ միայն բնակարանների թիվը, այլեւ ըստ սենյակների քանակի։ Ցավոք, բնակարանների սենյակների քանակի մասին տեղեկություններ չկան ո՛չ վերոնշյալ գյուղերի վերաբերյալ գնման հայտարարություններում, ո՛չ էլ կնքված պայմանագրերի մասին պորտալում հրապարակված տեղեկատվության մեջ։ Սակայն, օրինակ, այս պահանջը կատարվում է տարբեր մարզերում հաշմանդամների և նահատակների ընտանիքների համար կառավարության կառուցած բնակարանների առնչությամբ։ Որպես օրինակ՝ կարելի է ցույց տալ վերջին 2 տարում Սալյան, Նեֆթչալա, Սաաթլի և Շամախի շրջաններում կառուցված կամ կառուցվող այս տեսակի բնակարանների վերաբերյալ մրցույթի հայտարարությունները»։
Հոդվածագիրը զարմանք է արտահայտում, որ մասնավոր միջոցներով կառուցված առանձնատների և բյուջեի փողերով կառուցված տների ծախսերի համեմատությունը կարող է ավելի օբյեկտիվ մոտեցում լինել ազատագրված տարածքներում բնակարանների իրական արժեքը բացահայտելու առումով.«Բայց պետք է հաշվի առնել նրանց միջև մեկ տարբերություն. ի տարբերություն սեփական տներ կառուցող անհատների, բյուջեի փողերով բնակարաններ կառուցող ընկերությունները պաշտոնական պայմանագրերով վճարում են աշխատողների աշխատանքի համար հարկային և սոցիալական վճարումներ, ավելացնում են իրենց շահույթը և շահութահարկի չափը: նրանք բյուջե են վճարելու ծրագրված ծախսից ավել։ Սակայն փորձագետները կարծում են, որ մասնավոր շինարարությունների համեմատությամբ կարող են առավելագույնը 35-40 տոկոսով ավելացնել շինարարական կազմակերպությունների ծախսերը։ Սակայն, կարծես թե, ազատագրված տարածքներում կառուցված մասնավոր բնակարանների արժեքը 2-2,2 անգամ բարձր է իրական ծախսերից։
Շատ հեռուն չգնալով՝ կառավարության կողմից այլ տարածքներում հաշմանդամների և նահատակների ընտանիքների, ինչպես նաև բնական աղետի հետևանքով իրենց տները կորցրած բնակարանների արժեքը ցույց է տալիս, որ այն շատ ավելի էժան է, քան Ղարաբաղում և Արևելյան Զանգեզուրի շրջանում կառուցված տներ. Օրինակ՝ 2025 թվականի հունվարին Սոցիալական ծառայությունների գործակալությունը մրցույթ է հայտարարել հաշմանդամների և նահատակների ընտանիքների համար 143 անհատական բնակարանների կառուցման համար Սալյան, Նեֆթչալա և Սաաթլի շրջաններում։ Ըստ այդ հայտարարությունների՝ շինարարության նախահաշվային արժեքը կազմում է մոտ 15 մլն մանաթ կամ 105 հազար մանաթ մեկ բնակարանի համար։ Նշված 143 բնակարաններից 116-ը 3 սենյականոց են, 27-ը՝ 2 սենյականոց։
Կարելի է պնդել, որ միգուցե Ղարաբաղում և Արևելյան Զանգեզուրի շրջանում կառուցված տների սենյակներն ավելի շատ են։ Թեեւ մրցույթի հայտարարություններում այս մասին տեղեկություն է թաքնված, սակայն այդ թվերին կարելի է ծանոթանալ որոշ գյուղերի բացման հետ կապված պաշտոնական միջոցառումների մասին տարածված տեղեկատվության մեջ։ Օրինակ՝ երկրի նախագահի կայքում անցած տարի Լաչինի շրջանի Սուս գյուղ բնակչության տեղափոխման բացման արարողության ժամանակ նշվել էր, որ գյուղում կառուցված 59 սեփական բնակարաններից 13-ը երկու սենյականոց են, 28-ը՝ երեք սենյականոց, 14-ը։ չորս սենյականոց և 4 հինգ սենյականոց բնակարան»։
Հ/Գ Ադրբեջանցի մայրերի որդիների կյանքի ու արյան հաշվին Ալիեւը բռնազավթեց ու հայաթափեց Արցախը՝ տալով երկուստեք հազարավոր զոհեր: Նշենք, որ ադրբեջանական կողմը ավելի շատ զոհեր է տվել 44-օրյա պատերազմի ժամանակ: Հիմա Ալիեւը Արցախի տները «թանկով» վաճառում է պատերազմի ժամանակ վիրավորված կամ հաշմանդամ դարձած զինվորականների ընտանքների վրա: